Öğretmenle İletişim: Ne Zaman, Nasıl Konuşmalı?

Öğretmenle konuşmak için en iyi an, küçük bir konu büyümeden önce ve öğretmenin size gerçekten kulak verebileceği sakin bir zamandır. Sabah kapıda, çocuğunuzun yanında ayaküstü değil; randevu alarak ya da öğretmenin tercih ettiği kanaldan kısa bir mesajla başlayın. Görüşmeye genel bir kaygıyla değil, gördüğünüz somut bir şeyle gidin ve görüşmeyi ikinizin de üzerinde çalışacağı tek bir hedefle bitirin. Öğretmeni karşı taraf değil, çocuğunuz için aynı masada oturduğunuz bir ortak olarak görmek, bütün bu adımları kolaylaştırır.

Öğretmen neden ortağınızdır?

Öğretmen çocuğunuzu sınıfta, arkadaşlarıyla, bir görevle uğraşırken görür; siz ise evde, yorgunken, sevinirken, kaygılanırken. İki resmi yan yana koymadan çocuğu bütün olarak anlamak zordur. Education Endowment Foundation'ın (EEF) derlemesine göre velinin çocuğun öğrenmesine katılımı ortalamada olumlu bir etki gösterir; birlikte okuma gibi somut ve düzenli destek ise daha etkilidir. Bu katılımın sağlam ayaklarından biri, okul ile evin birbirini duymasıdır.

Ortaklık dili küçük sözcüklerde saklıdır. “Neden böyle oldu?” yerine “Birlikte ne yapabiliriz?” diye sormak, öğretmenin savunmaya geçmeden size açılmasını kolaylaştırır. Aynı şey tersine de geçerli: öğretmen bir sorundan söz ettiğinde hemen çocuğunuzu korumaya geçmek yerine önce dinlemek, konuşmanın verimini artırır.

Ne zaman konuşmalı?

Her küçük olay için öğretmene yazmak gerekmez; bazı şeyler ertesi gün çocuğun aklından bile çıkmış olur. Bir iki gün izlemek çoğu zaman iyi bir başlangıçtır. Şu durumlarda ise beklemeden öğretmenle iletişime geçin:

• Evde önemli bir değişiklik olduğunda: taşınma, yeni bir kardeş, ayrılık, ailede bir kayıp ya da çocuğa bakan kişinin değişmesi. Ayrıntı vermek zorunda değilsiniz; “Evde bu ara bir değişiklik var, sınıfta farklı bir şey görürseniz haber verir misiniz?” demek yeter.
• Bir değişiklik birkaç gündür sürüyorsa: okula gitmek istememe, ödevden kaçma, uykuda ya da iştahta belirgin bir değişiklik, her gün aynı arkadaştan söz edip üzülme.
• Okuldan gelen bir notu ya da ödevi anlamadığınızda: tahmin yürütmek yerine sormak hem daha hızlıdır hem de yanlış anlaşılmayı önler.
• Çocuğunuzun güvenliğiyle ilgili bir kaygınız olduğunda: bunu hiç bekletmeyin; öğretmenle ve gerekirse okul yönetimiyle aynı gün konuşun.

Bir de iyi giden şeyler için konuşun. “Bu hafta okumaya çok hevesli, sınıfta ne yaptınız?” gibi kısa bir mesaj, ileride zor bir konuyu açmanızı da kolaylaştırır.

Hangi kanaldan, hangi saatte?

Okulların ve öğretmenlerin iletişim düzeni birbirinden farklıdır. Yılın başında öğretmene bir kez sormanız, bütün yıl işinizi kolaylaştırır: “Size hangi yoldan ve hangi saatlerde ulaşmamızı istersiniz?”

• Sınıfın mesaj grubu çoğu zaman duyurular içindir. Çocuğunuza özel bir konuyu, hele başka bir çocuğu ilgilendiren bir şikâyeti grupta açmayın; herkesin okuduğu bir yerde konuşulan sorun, çözülmek yerine büyür.
• Özel mesajlar için öğretmenin belirttiği saatlere uyun. Akşam geç saatte ya da hafta sonu aklınıza gelen, acil olmayan bir konuyu taslak olarak kaydedip uygun saatte gönderin.
• Yüz yüze görüşme için randevu isteyin. Kısa bir mesaj yeterlidir: “Merhaba öğretmenim, son bir haftadır okumada zorlandığını görüyorum. Size uygun bir gün on dakika görüşebilir miyiz?”
• Resmî bilgiler için Millî Eğitim Bakanlığının e-Okul Veli Bilgilendirme Sistemi'ni kullanın. Devamsızlık, rapor ve duyuruları buradan izlemek, aynı soruyu öğretmene tekrar tekrar sormanızı önler.

Görüşmeye somut bir gözlemle başlayın

“Matematikte çok kötü” ya da “Okulu hiç sevmiyor” gibi cümleler hem öğretmeni savunmaya iter hem de ne yapılacağını belirsiz bırakır. Bunun yerine gördüğünüzü anlatın. Diyelim ki çocuğunuz 2. sınıfta ve toplamada takılıyor. Şöyle başlayabilirsiniz: “Bu hafta iki akşam toplama ödevinde onu geçen sayılarda takıldı, parmaklarıyla saymaya çalışıp vazgeçti. Sınıfta da böyle mi oluyor?”

Görüşmeden önce kâğıda dört şey yazmak işinizi kolaylaştırır:

1. Ne gördünüz?
2. Ne zamandan beri ve ne sıklıkla oluyor?
3. Evde ne denediniz, ne işe yaradı?
4. Öğretmene sormak istediğiniz soru ne?

Sonra öğretmenin gözlemini dinleyin ve not alın. Sizin anlattığınız ile onun gördüğü farklı olabilir; çocuklar evde ve okulda farklı davranabilir. Bu fark, kimin haklı olduğunu değil, çocuğun hangi ortamda neye ihtiyaç duyduğunu gösterir.

Çocuğun önünde öğretmeni eleştirmeyin

Bir karara, bir ödeve ya da öğretmenin bir tepkisine katılmayabilirsiniz; bu çok doğal. Ama bunu çocuğunuzun duyacağı yerde dile getirmek, onun öğretmene güvenini sarsar. Ertesi gün sınıfta “Annem de öyle düşünüyor” diye kuralı esnetmeye çalışabilir ya da öğretmenini dinlemekte zorlanabilir.

Çocuğunuz öğretmeninden yakındığında duygusunu kabul edin, ama yargıyı kendinize saklayın: “Haksızlığa uğramış gibi hissetmişsin, anlıyorum. Bunu öğretmeninle ben konuşacağım. Sen yarın sınıfta her zamanki gibi devam et.” Anlaşmazlığı çocuk yokken, öğretmenle yüz yüze ya da telefonda konuşun. Veli gruplarında öğretmen hakkında yazışmak da aynı riski taşır: söz dolaşır ve bir gün çocuğa geri döner.

Görüşmeden sonra: ortak tek hedef

İyi bir görüşme, herkesin aynı şeyi anladığı kısa bir planla biter. Kalkmadan önce şunu sorun: “Önümüzdeki iki üç hafta için tek bir şeye odaklansak, hangisi olsun?” Hedef küçük ve gözlenebilir olmalı: her akşam on dakika birlikte okumak, çantayı akşamdan hazırlamak, derste bir kez söz almak gibi.

Sonra kimin ne yapacağını netleştirin. Öğretmen sınıfta neye dikkat edecek, siz evde ne yapacaksınız, ne zaman yeniden haberleşeceksiniz? EEF'nin velilerle çalışma rehberi, evde dersi yeniden anlatmak yerine düzenli bir rutin kurmayı, öğrenme üzerine konuşmayı ve çocuğun kendi işini düzenlemesine yardım etmeyi öne çıkarır. Evde neler yapabileceğinize dair fikirleri okul başarısını desteklemenin beş yolu yazısında, öğretmenin önerdiği konuya göre kısa alıştırmaları da çalışma kağıdı oluşturucuda bulabilirsiniz.

Planı çocuğunuza da anlatın, ama bir ceza gibi değil: “Öğretmeninle konuştuk, ikimiz de sana yardım etmek istiyoruz.” İki üç hafta sonra öğretmene kısa bir mesajla durumu sorun: “Konuştuğumuz gibi evde her akşam birlikte okuyoruz. Sınıfta bir değişiklik fark ettiniz mi?”

Bu hafta evde deneyin

• Öğretmenin tercih ettiği iletişim kanalını ve saatlerini öğrenin, telefonunuza not edin.
• Aklınıza takılan bir konu varsa üç gün boyunca kısa notlar alın: hangi gün, ne oldu, çocuk ne söyledi.
• Öğretmene iyi giden bir şey için iki cümlelik bir teşekkür mesajı yazın.
• Evde bir değişiklik varsa öğretmene ayrıntıya girmeden kısa bir bilgi verin.
• e-Okul'daki devamsızlık ve duyuru bilgilerine bir kez göz atın.
• Akşam yemeğinde çocuğunuza “Bugün öğretmeninle neler konuştunuz?” diye sorun ve yalnızca dinleyin.

Yaşa göre

Okul öncesi

Bu yaşta çocuklar gün içinde yaşadıklarını her zaman anlatamaz; öğretmenin gözlemi daha da önemlidir. Bırakma ve alma anlarındaki kısa konuşmalar yararlıdır, ama çocuğun yanında onunla ilgili sorunları konuşmaktan kaçının. Uyku, tuvalet, yemek ya da evdeki bir değişiklik gibi bilgileri öğretmene önceden iletmek, onun günü planlamasını kolaylaştırır.

1–2. sınıf

Okuma yazmanın öğrenildiği bu yıllarda okul ile evin aynı yöntemi kullanması çok önemlidir. Öğretmene hangi seslerde ya da konularda olduklarını, evde nasıl destek olmanızı istediğini sorun. Gelişim raporundaki önerileri de görüşmede birlikte konuşabilirsiniz.

3–4. sınıf

Çocuğunuzu sürece katmaya başlayın. Küçük bir sorunu önce kendisinin öğretmenine anlatmasını teşvik edin: “Ödevin bu kısmını anlamadım, tekrar anlatır mısınız?” Siz arkadan destek olun. Öğretmen uygun görürse bazı görüşmelere çocuğun da katılması, planı sahiplenmesine yardım eder.

Öğretmenle konuştunuz ama değişmedi mi?

Bazen tek bir görüşme yetmez. Plan birkaç hafta sonra işe yaramadıysa öğretmenle ikinci bir görüşme isteyin ve yeni bir yol konuşun. Konu çocuğun duyguları, arkadaşlıkları ya da ailedeki bir değişiklikle ilgiliyse okulun rehber öğretmenini (psikolojik danışman) de sürece katabilirsiniz. Öğretmenle iletişim tıkandıysa ya da çocuğun güvenliğiyle ilgili bir endişeniz varsa okul yönetimiyle konuşun. Sağlıkla ilgili kaygılarınız için çocuk doktoruna danışın. Okulla ilgili öbür konular için Veliler için sayfasındaki yazılara göz atabilirsiniz.

Sık sorulan sorular

Öğretmene akşam saatlerinde mesaj atmak doğru mu?

Acil olmayan konular için çoğu zaman hayır. Öğretmenin de bir çalışma düzeni ve özel hayatı var. Yılın başında hangi saatlerde yazmanızı istediğini sorun ve ona uyun. Akşam aklınıza gelen bir şeyi taslak olarak kaydedip ertesi gün uygun saatte gönderebilirsiniz. Çocuğun güvenliğiyle ilgili acil bir durumda ise okul yönetimine de ulaşmayı deneyin.

Öğretmenle aynı fikirde değilsem ne yapmalıyım?

Önce öğretmenin gerekçesini dinleyin; çoğu kararın sınıfın bütününü ilgilendiren bir nedeni vardır. Sonra kendi gözleminizi sakin ve somut biçimde anlatın, ortak bir çözüm arayın. Hâlâ anlaşamıyorsanız okul yönetiminden görüş isteyebilirsiniz. Bu sürecin hiçbir aşamasını çocuğunuzun önünde konuşmayın.

Görüşmeye çocuğumu da götürmeli miyim?

Okul öncesi ve ilk sınıflarda görüşmenin büyük kısmını çocuk yokken yapmak daha rahattır; sorunlar onun önünde konuşulunca kendini suçlu hissedebilir. 3–4. sınıfta ise öğretmen uygun görürse görüşmenin son bölümüne çocuğun katılması, planı sahiplenmesine yardım eder. Bunu önceden öğretmene sorun.

Kaynaklar

• Parental engagement (Teaching and Learning Toolkit), Education Endowment Foundation (EEF)
• Working with Parents to Support Children's Learning, Education Endowment Foundation (EEF)
• e-Okul Veli Bilgilendirme Sistemi, Millî Eğitim Bakanlığı
• School (Gradeschool), American Academy of Pediatrics / HealthyChildren.org