Minik Rota
Menü

Çocuklarda Ekran Süresi: Yaşa Göre Ne Kadar?

Yaşa göre ekran süresi önerileri: 3 yaşa kadar ekransız, 3–6 yaşta günde 30–60 dakika. Okul çağında sayı değil, uykuyu ve aile zamanını koruyan sınırlar.

Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığının Çocuklar Güvende platformu, 3 yaşına kadar ekran önermiyor; 3 yaşta günde en çok 30, 4 yaşta 40, 5 yaşta 50, 6 yaşta 60 dakika öneriyor. Dünya Sağlık Örgütü (WHO) ve Amerikan Pediatri Akademisi (AAP) de okul öncesi için günde bir saati üst sınır sayıyor. 7–10 yaş için kaynaklarda tek bir dakika sınırı yok. Bu yaşta ölçü şudur: ekran, uykunun, hareketin, okulun ve aile zamanının önüne geçmesin.

Önerilen süreler bir bakışta

Aşağıdaki süreler bir gün içindeki toplam ekran zamanı için. Hepsi üst sınırdır; doldurulması gereken bir kota değil.

  • 0–2 yaş: Bakanlık 3 yaşına kadar ekran önermiyor. AAP de 18 aydan küçük bebeklerde, yakınlarla yapılan görüntülü görüşme dışında ekran önermiyor.
  • 3 yaş: Günde en çok 30 dakika.
  • 4 yaş: Günde en çok 40 dakika.
  • 5 yaş: Günde en çok 50 dakika.
  • 6 yaş: Günde en çok 60 dakika.
  • 2–5 yaş için uluslararası öneriler: WHO, 2–4 yaşta ekran karşısında hareketsiz geçen sürenin günde 1 saati aşmamasını ve daha azının daha iyi olduğunu söylüyor. AAP, 2–5 yaşta günde 1 saatle sınırlı, nitelikli ve bir yetişkinle birlikte izlenen içerik öneriyor.
  • 7–10 yaş: Kaynaklarda belirli bir dakika yok. AAP, büyük çocuklarda tutarlı sınırlar koymayı ve ailece bir medya planı yapmayı öneriyor.

Bakanlık bir noktanın altını özellikle çiziyor: süre, çocuğun gelişimine ve ailenin düzenine göre belirlenmeli; fiziksel etkinlik, uyku ve insanlarla yüz yüze vakitle dengelenmeli.

Öneriler neden birbirinden biraz farklı?

Sayılar kaynaktan kaynağa biraz değişiyor ama yön aynı: çocuk ne kadar küçükse ekran o kadar az. Bakanlık 3 yaşına kadar ekranı tümüyle dışarıda tutarak daha temkinli bir çizgi çiziyor; WHO ve AAP ise 2 yaştan sonrası için bir saatlik tavan veriyor.

Türkiye'de yaşayan bir aile için Bakanlığın yaşa göre dakikaları pratik bir başlangıç noktası. WHO'nun “daha azı daha iyi” vurgusu da bu dakikaların her gün tamamlanması gerekmediğini hatırlatıyor. WHO, ekransız oturulan zamanlarda bir yetişkinle kitap okumanın, hikâye anlatmanın, şarkı söylemenin ve yapboz yapmanın değerine de dikkat çekiyor. Yani amaç yalnızca ekranı azaltmak değil, boşalan zamanı insanla doldurmak.

Süre kadar önemli olan: ne izlendiği ve kiminle

Aynı yarım saat, içeriğe ve ortama göre çok farklı geçebilir. Arka arkada otomatik açılan kısa videolar ile sizinle birlikte izlenen, yavaş akan bir bölüm aynı şey değildir.

Millî Eğitim Bakanlığının okul öncesi eğitim programı da dijital öğrenmeyi tamamlayıcı bir araç olarak görür: ekran süresi kontrollü planlanır ve çocuk pasif bir izleyici olarak kalmamalıdır. Evde bunu şöyle uygulayabilirsiniz:

  • Yanında oturun. Arada durdurup “Sence şimdi ne olacak?” ya da “O neden üzüldü?” diye sorun.
  • Ekrandakini hayata taşıyın. Kuşları anlatan bir bölümün ardından pencereden birlikte kuş arayın.
  • Bitişi belli içerik seçin. Bir bölüm bitince duran bir video ya da kısa turlu eşleştirme ve sıralama oyunları, sonu gelmeyen bir akıştan daha kolay bırakılır.
  • Otomatik oynatmayı kapatın. Cihazın ve video uygulamasının ayarlarında bu seçenek genellikle bulunur; bir sonraki videonun kendiliğinden başlaması, sınırı tutmayı zorlaştırır.

Ekransız kalması gereken anlar

Süre kadar zamanlama da önemli. Bakanlık; yemekte, yatmadan önce ve çocuğun odasında dijital araç kullanılmamasını öneriyor. AAP de yemek, araba yolculuğu ve yatmadan önceki zamanı ekransız tutmayı, çocuk odasında ekran bulundurmamayı öneriyor.

Bunu evde kolaylaştıran birkaç düzenleme:

  • Telefon ve tabletler için salonda bir “şarj köşesi” belirleyin; geceyi orada geçirsinler.
  • Akşam ekranının yatma saatinden epey önce bitmesi için bir saat seçin ve her gün aynı tutun.
  • Sofraya telefon gelmesin; bu kural yetişkinler için de geçerli olsun.

Uyku süresi ve akşam düzeni için çocuk kaç saat uyumalı yazısına da bakabilirsiniz.

7–10 yaşta sınırı nasıl belirlersiniz?

İlkokul çağı için kaynaklar bir dakika vermiyor; bu bilinçli bir tercih. Bu yaşta okulun dijital ödevleri, ailenin düzeni ve çocuğun ilgileri o kadar farklılaşıyor ki tek bir sayı herkese uymuyor. AAP bunun yerine bir sıralama öneriyor: önce uyku, hareket, okul ve aileyle geçen zaman yerleşir; ekran, geriye kalan zamana sığar.

Pratikte şöyle düşünebilirsiniz:

  1. Bir hafta içi gününü kâğıda çizin: okul, ödev, yemekler, dışarıda oyun ve yatma saati.
  2. Kalan boşluklardan hangisinin ekran zamanı olacağını çocuğunuzla birlikte seçin.
  3. Okul için yapılan çalışmayı eğlence ekranından ayrı tutun, ama ikisinin toplamına da göz atın.
  4. Kuralları yazın ve bir süre aynı tutun. AAP'nin aile medya planı fikri tam olarak budur: ailece konuşup yazılan, herkes için geçerli kurallar.

Sınırın işe yarayıp yaramadığını anlamak için saate değil çocuğa bakın: rahat uyuyor mu, dışarıda oynamak istiyor mu, ödevini bitirebiliyor mu, ekran kapandığında birkaç dakika içinde başka bir şeye geçebiliyor mu?

Bu hafta evde deneyin

  • Üç gün boyunca evdeki ekran kullanımını, yargılamadan, bir kâğıda not edin: ne izlendi, ne kadar, kiminle.
  • Çocuğunuzun yaşına uygun süreyi günün belli bir saatine yerleştirin; saati birlikte seçin.
  • Bu hafta en az bir akşam yemeğini, yetişkinler dahil, tamamen ekransız yapın.
  • Bir bölümü yanında oturarak izleyin ve sonunda iki soru sorun: “En çok neyi sevdin?”, “Sen olsan ne yapardın?”
  • Çocuk odasındaki ekranı ya da şarj aletini salona taşıyın.
  • Hafta sonu ekran zamanının bir kısmını dışarıda bir yürüyüşle ya da bir masa oyunuyla değiştirin.

Yaşa göre

Okul öncesi

Bu yaşta Bakanlığın dakikaları en somut rehberdir. Ekranı tek başına bırakılan bir oyalayıcı yerine sizinle paylaşılan kısa bir etkinlik gibi kurun. Süreyi tek seferde değil, gerekirse iki kısa parçada kullanmak; yemek, uyku ve dışarıda oyun saatlerine dokunmamak daha kolay olur.

1–2. sınıf

Okul başlayınca dijital ödevler de gelir. Ödev ekranını ve eğlence ekranını ayrı adlandırın; eğlence ekranının günün hangi saatinde olacağını sabitleyin. Bu yaştaki çocuklar kurala katıldıklarında ona daha kolay uyar, bu yüzden saati onunla birlikte seçin.

3–4. sınıf

Çocuk artık kendi cihazını, oyun arkadaşlarını ve izlediği kişileri ister. Tek bir sayı yerine haftalık bir düzen ve açık kurallar konuşun: hangi günler, hangi saatler, hangi içerik. Kuralların gerekçesini anlatın ve ayda bir birlikte gözden geçirin. Diğer konular için veliler için yazılar sayfasındaki ekran ve dijital güvenlik başlıklarına bakabilirsiniz.

Ne zaman destek istemeli?

Ekran kullanımı çoğu ailede zaman zaman artar ve düzenleme yapınca toparlanır. Yine de şu durumlarda yalnız kalmayın:

  • Uykuya dalmakta uzun süre zorlanıyor, sabahları çok yorgun kalkıyorsa ya da gözlerini sık ovuşturuyor, ekrana çok yakından bakıyorsa çocuk doktoruna danışın.
  • Ekran kapandığında her gün uzun süren ve giderek artan öfke yaşanıyor, arkadaşlarına ve eskiden sevdiği oyunlara ilgisi azalıyorsa okulun rehber öğretmeniyle konuşun.
  • Öğretmeni derste dikkatinin ya da çalışmalarının değiştiğini söylüyorsa, evdeki gözlemlerinizi öğretmenle paylaşın ve birlikte bir plan yapın.

Gözlemlerinizi birkaç gün not edip görüşmeye götürmek, “çok ekran bakıyor” demekten daha yararlıdır. Bir değerlendirme gerekiyorsa bunu uzmanlar yapar.

Sık sorulan sorular

Eğitici videolar da ekran süresine dahil mi?

Evet. Önerilen süreler içeriğin türüne göre ayrılmıyor; eğitici diye sunulan bir video da ekran başında geçen zamandır. Fark, o sürenin nasıl geçtiğindedir: yanında oturduğunuz, sonrasında konuştuğunuz ve sonu belli bir içerik, aynı sürede art arda akan videolardan daha değerlidir. Seçerken “eğitici” etiketine değil, çocuğun ne yaptığına bakın.

Büyükanneyle görüntülü konuşmak ekran süresi sayılır mı?

AAP, en küçük bebeklerde bile yakınlarla yapılan görüntülü görüşmeyi ekran önerisinin dışında tutar. Görüntülü görüşmede çocuk bir şey izlemekten çok karşılıklı konuşur. Görüşme sırasında yanında olun, kısa tutun ve sohbet havasında geçmesine yardım edin. Görüşme bittikten sonra telefonun başka bir şeye geçmemesi de önemli.

Hafta sonu ekran süresini artırmak sorun olur mu?

Kaynaklar hafta sonu için ayrı bir süre vermiyor. Bazı aileler hafta sonu bir film saati ekler ve bu, birlikte izlendiğinde güzel bir aile alışkanlığına dönüşebilir. Önemli olan, uzayan ekran zamanının uykuyu, dışarıda geçen zamanı ve yemekleri yutmaması ve kuralın önceden konuşulmuş olmasıdır.

Kaynaklar

Hazırlayan: Minik Rota editör ekibi · Son güncelleme

Veliler için bütün yazılar