Minik Rota
Menü

Çocuğum Okula Gitmek İstemiyor: Ne Yapmalıyım?

Okula gitmek istemeyen çocukta nedeni anlamak, sabahları sakin ve kararlı kalmak, zorbalık işaretlerini fark etmek ve öğretmenle ortak bir plan kurmak.

Önce nedenini anlamaya çalışın, okula gitmeyi pazarlık konusu yapmadan çocuğunuzun duygusunu kabul edin ve öğretmenle birlikte küçük, ortak bir plan kurun. Okula gitmek istememenin arkasında ayrılık kaygısı, arkadaşlık sorunları, zorlandığı bir ders, yorgunluk ya da evdeki bir değişiklik olabilir; bazen de zorbalık. Nedeni bulup üzerine gitmek, isteksizliği azaltmanın en sağlam yoludur. Okul sabahlarında tekrarlayan karın ağrısı gibi yakınmalarda çocuk doktoruna, uzun süren ya da artan isteksizlikte okulun rehber öğretmenine başvurun.

Okula gitmek istememenin ardında ne olabilir?

“Okula gitmek istemiyorum” cümlesi tek başına bir neden söylemez; çoğu zaman başka bir şeyin işaretidir. En sık karşılaşılan başlıklar şunlardır:

  • Ayrılık kaygısı. Özellikle okul öncesi ve 1. sınıfta, sizden ayrılmak okulun kendisinden daha zor gelebilir. UNICEF ayrılık kaygısını gelişimin olağan bir parçası olarak tanımlar.
  • Arkadaşlık. Teneffüste yalnız kalmak, bir oyuna alınmamak, en yakın arkadaşın başka sınıfa geçmesi.
  • Zorbalık. Alay edilmek, dışlanmak, itilip kakılmak, eşyalarına zarar verilmesi.
  • Derste zorlanmak. Okuyamadığını ya da yetişemediğini düşünen çocuk, sesli okumaktan ya da tahtaya kalkmaktan kaçmak isteyebilir.
  • Yorgunluk. Geç saatte yatılan akşamlar, yoğun kurslar, dinlenmeye vakit kalmayan bir hafta.
  • Evdeki değişiklik. Yeni bir kardeş, taşınma, ebeveynlerin ayrılığı, bir yakının kaybı.
  • Küçük ama büyük gelen kaygılar. Okul tuvaletini kullanamamak, yemekhanede sevmediği yemek, servis yolculuğu.

UNICEF'in çocuklarda sıkıntı işaretleriyle ilgili önerileri, bu tür bir zorluğun yalnızca sözle değil uyku, iştah ve davranıştaki değişikliklerle de görünebileceğini hatırlatır.

Nedeni nasıl öğrenirsiniz?

Sabah kapıda, ayakkabılar giyilirken yapılan konuşmalar çoğu zaman bir şey anlatmaz. Sakin bir ana ve doğru sorulara ihtiyaç vardır.

  • Zamanı seçin. Akşam yemeğinden sonra, yürürken, arabada ya da yatmadan önce. Yan yana yapılan konuşmalar, karşı karşıya oturmaktan daha kolay açılır.
  • Somut ve açık uçlu sorun. “Okulda günün en uzun gelen anı hangisi?”, “Okulda bir şeyi değiştirebilseydin neyi değiştirirdin?”, “Teneffüste genelde ne yapıyorsun?”
  • Küçüklerle oyun kurun. Oyuncaklarla okul oynayın; siz öğrenci olun, o öğretmen olsun. Çocuklar sözle anlatamadıklarını oyunda gösterebilir.
  • Bir örüntü arayın. İki hafta boyunca kısa notlar tutun: Hangi sabahlar daha zor? Pazartesi mi, beden eğitimi günü mü, yazılı bir çalışmadan önceki gün mü?
  • Öğretmene sorun. Sınıfta nasıl görünüyor, teneffüste kiminle, derste zorlandığı bir yer var mı?

Sakin ve kararlı: duyguya evet, kaçmaya hayır

Çocuğun duygusu kabul edilir; okula gitmek ise sağlıklı olduğu günlerde pazarlık konusu olmaz. Bu ikisini aynı cümlede söyleyebilirsiniz: “Bugün gitmek istemediğini anlıyorum, zor bir sabah. Yine de bugün okul günü. Okul çıkışında seni kapıda bekliyor olacağım.”

İngiltere Ulusal Sağlık Hizmeti (NHS), çocuklardaki kaygıyla ilgili önerilerinde kaygı veren durumdan tamamen uzak tutmak yerine çocuğun onunla küçük adımlarla yüzleşmesine destek olmayı önerir. Evde kalmak o sabahı rahatlatır, ama ertesi sabahı çoğu zaman daha da zorlaştırır.

  • Tehdit ve etiketten uzak durun. “Bebek gibi ağlama”, “Böyle yaparsan öğretmenin seni sevmez”, “Tembellik yapıyorsun” gibi sözler kaygıyı azaltmaz, üstüne utanç ekler.
  • Her sabah pazarlığa girmeyin. Her gün yeni bir ödül vaat etmek okulu bir pazarlık konusuna çevirir. Bunun yerine okul dönüşüne küçük ve sabit bir keyif koyun: parkta kısa bir mola, birlikte bir kitap.
  • Ayrılığı kısa tutun. Kapıda uzayan vedalaşma ayrılığı zorlaştırır. Sarılın, hep aynı cümleyi söyleyin ve sözünüzü tutun.
  • Evde kalınan gün ödüle dönüşmesin. Gerçekten hasta olduğu günler elbette ayrı. Ama okuldan kaçılan gün ekranla ve oyunla geçerse, okul daha da az çekici görünür.

Karın ağrısı ve baş ağrısı tekrar ediyorsa

Bazı çocuklar okul sabahlarında karın ağrısı, bulantı ya da baş ağrısından yakınır. Bu yakınmaları “numara” diye geçiştirmek yerine ciddiye alın ve önce çocuk doktoruna gidin; yakınmanın başka bir sağlık nedeni olup olmadığını doktor değerlendirir. Yakınmaların hafta sonu ve tatillerde kaybolup okul sabahlarında ortaya çıktığını fark ettiyseniz bunu da doktora anlatın.

Millî Eğitim Bakanlığının akran zorbalığıyla ilgili veli rehberi de açıklanamayan bedensel yakınmaları, okula gitmek istememe ve içe kapanmayla birlikte zorbalığın olası işaretleri arasında sayar. Bu yüzden doktor görüşmesinin yanında okulla da konuşmak gerekir.

Zorbalık işaretlerini atlamayın

MEB'in veli rehberine göre zorbalık saldırgan, tekrarlayan ve taraflar arasında güç dengesizliği içeren bir davranıştır; fiziksel, sözel, ilişkisel (dışlama, söylenti yayma) ve siber biçimleri vardır. Çocuğunuz okulda kendisine kötü davranıldığını anlatırsa:

  • Sakin dinleyin, sözünü kesmeyin ve anlattığı için teşekkür edin.
  • “Sen de vursaydın” ya da “Boş ver, takma” demeyin; ilki sorunu büyütür, ikincisi onu yalnız bırakır.
  • Ne olduğunu, ne zaman ve nerede olduğunu kısaca not edin.
  • Diğer çocuğun ailesiyle okul kapısında yüzleşmek yerine aynı gün öğretmene ve okulun rehberlik servisine haber verin.
  • Okulla konuşacağınızı çocuğa önceden söyleyin; habersiz kalmak güvenini sarsabilir.

Öğretmen ve rehber öğretmenle ortak plan

Okul isteksizliği yalnızca evde çözülmeye çalışıldığında uzar. Öğretmenden bir görüşme isteyin ve notlarınızı götürün: Ne zaman başladı, hangi günler daha zor, çocuk ne söylüyor?

Birlikte küçük ve somut adımlar belirleyin. Öğretmenin çocuğu sabah kapıda karşılaması, ilk saatte ona küçük bir görev vermesi, teneffüste yanına bir oyun arkadaşı eşleştirmesi ya da zorlandığı derste ek destek planlaması bunlara örnektir. Evde ve okulda aynı cümlelerin kullanılması, çocuğa iki tarafın da aynı yerde durduğunu gösterir. İki hafta sonra kısa bir değerlendirme için yeniden görüşün.

Okulun rehber öğretmeni (psikolojik danışman) bu planın doğal bir parçasıdır. MEB'e bağlı okul rehberlik servisleri, gerektiğinde ailenin Rehberlik ve Araştırma Merkezi (RAM) ile görüşmesi için de yol gösterir.

Bu hafta evde deneyin

  1. İki hafta sürecek kısa bir sabah defteri başlatın: zor geçen sabahları ve o günün özelliklerini not edin.
  2. Bir akşam yürüyüşünde ya da arabada “Okulda bir şeyi değiştirebilseydin…” sorusunu sorun ve yalnızca dinleyin.
  3. Sabah vedalaşma cümlenizi belirleyin ve her gün aynısını kullanın.
  4. Okul dönüşüne küçük ve sabit bir keyif koyun: parkta kısa bir mola, birlikte bir kitap ya da birkaç turluk bir oyun.
  5. Öğretmenden kısa bir görüşme isteyin; notlarınızı yanınızda götürün.
  6. Yatma saatini bu hafta her gece aynı tutun; yorgunluk isteksizliği büyütür.

Yaşa göre

Okul öncesi

Bu yaşta isteksizliğin en sık nedeni ayrılık kaygısıdır. Kısa ve tutarlı vedalaşma, söz verilen saatte gelmek ve evden küçük bir eşya çoğu zaman işe yarar. Oyuncaklarla okul oyunu, çocuğun anlatamadıklarını görmenizi sağlar.

1–2. sınıf

Okuma yazma sürecinde geride kaldığını düşünen çocuk, sesli okumaktan ya da tahtaya kalkmaktan kaçmak için okula gitmek istemeyebilir. Öğretmenden sınıfın hangi harf grubunda olduğunu öğrenin ve evde kısa oyunlarla destek olun; örneğin ekranda harf yazma sayfasında çalıştığı harfi parmağıyla yazmak, kendini daha hazır hissetmesine yardım edebilir. Herkesin farklı hızda öğrendiğini sık sık hatırlatın.

3–4. sınıf

Bu yaşta arkadaş grupları belirginleşir; dışlanma, alay ve siber zorbalık daha sık gündeme gelir. Çocuk utandığı için daha az anlatabilir. Not ve sınav kaygısı da isteksizliğin nedenlerinden biri olabilir; sorularınızı yargılamadan sorun.

Ne zaman destek istemeli?

  • İsteksizlik birkaç haftadır sürüyor ya da giderek artıyorsa,
  • Çocuk okula hiç gidemiyor ya da devamsızlık birikmeye başladıysa,
  • Uyku, iştah ya da oyun isteğinde belirgin bir değişiklik varsa, içine kapandıysa,
  • Zorbalıktan kuşkulanıyorsanız (bu durumda hiç beklemeyin),
  • Kendine zarar vermekten söz ediyorsa (bu durumda aynı gün çocuk doktoruna ve okulun rehberlik servisine başvurun).

İlk adım sınıf öğretmeni ve okulun rehber öğretmenidir. Tekrarlayan bedensel yakınmalar için çocuk doktoruna başvurun. NHS de kaygının günlük hayatı etkilemeye başladığı durumlarda doktordan destek alınmasını önerir. Okula yeni başlayan çocuklar için okula uyum sürecinde veliye düşenler yazısına, diğer başlıklar için Veliler için sayfasına bakabilirsiniz.

Sık sorulan sorular

Bir gün evde kalmasına izin vermek zarar verir mi?

Tek bir gün çoğu zaman sorun değildir; ama isteksizlik sürüyorsa evde kalmak sorunu çözmez, yalnızca erteler ve büyütebilir. Hasta değilse okula gitmesi, nedeni ararken en sağlam başlangıçtır. Çok yoğun bir kaygı yaşıyorsa adımları öğretmen ve rehber öğretmenle birlikte planlayın.

Okula gitmemek için numara yapıyor olabilir mi?

Çocuğun yakındığı ağrı ve sıkıntı çoğu zaman onun için gerçektir. “Numara” diye geçiştirmek, bir dahaki sefere size anlatmasını zorlaştırır. Önce çocuk doktoruna danışın, ardından okulda neler olduğunu öğretmenle konuşun. Nedeni birlikte bulmak, kimin haklı olduğunu tartışmaktan daha çok işe yarar.

Okulu değiştirmek çözüm olur mu?

Nedeni anlaşılmadan yapılan bir okul değişikliği, sorunu yeni okula taşıyabilir; üstelik çocuk tanıdığı her şeyi bir anda kaybeder. Önce öğretmen ve rehber öğretmenle ortak bir plan deneyin. Zorbalık sürüyor ve okulun aldığı önlemler yetmiyorsa, değişikliği rehber öğretmenle birlikte değerlendirin.

Kaynaklar

Hazırlayan: Minik Rota editör ekibi · Son güncelleme

Veliler için bütün yazılar